Kościół Wniebowzięcia
Najświętszej Marii Panny

Kult Matki Bożej Częstochowskiej

Klasztor pokanonicki (CRL)

Matka Boża Częstochowska


Diecezja
Zielonogórsko-Gorzowska

 width=

Według legendy, na początku VIII wieku, słowiańska księżniczka Żaganna, córka Wandy, wnuczka króla Kraka zakłada gród nad Bobrem, który zostaje nazwany od jej imienia Żaganiem. 1202 roku zostaje wystawiony dokument przez księcia Henryka Brodatego dla klasztoru cystersów w Lubiążu. W dokumencie tym wymieniony jest kasztelan żagański Stefan. Jest to pierwsza wzmianka o istnieniu Żagania. Do rozwoju Żagania, lokowanego w II połowie XIII w., przyczynili się kanonicy regularni laterańscy reguły św. Augustyna, sprowadzeni tu w 1284 r. Początków żagańskiego klasztoru, należy szukać w Nowogrodzie Bobrzańskim, dokąd kanoników sprowadził w 1217 roku Henryk Brodaty. W pierwszych latach klasztor był prepozyturą opactwa kanoników regularnych we Wrocławiu na Piasku, a do rangi opactwa podniósł go w 1263 roku biskup wrocławski Tomasz I. Miasto było już wtedy stolicą piastowskiego Księstwa Żagańskiego. Oblicze miasta kształtowali sławni architekci, m.in. A. della Porta, V. Boccaccio czy S. Spinetti, później O. Teichert i L. Dorst-Schatzberg. W latach 1842-1862, za czasów Doroty Talleyrand, najmłodszej córki Piotra Birona, Żagań stał się jednym z najbardziej znaczących centrów kultury w Europie. Gościli tu pisarze, kompozytorzy i politycy, m.in. Franciszek Liszt, Giuseppe Verdi czy Klemens von Metternich. Historycznie miasto przynależy do Dolnego Śląska, a od 1999 znajduje się w województwie lubuskim.
Kanonicy w  Nowogrodzie nie czuli się bezpiecznie i zabiegali o przeniesienie do zasobnego Żagania. Po wydzieleniu w 1274 roku z księstwa głogowskiego odrębnej dzielnicy żagańskiej, starania konwentu zbiegły się z interesem młodego księcia Przemka, który chciał mieć uczonych duchownych przy swoim dworze. Pierwsza wzmianka o kościele poch. z 1272 r., a historycznie nawiązuje do istniejącego w drugiej połowie XII w. grodu kasztelańskiego. Jednak dawni kronikarze przyjmują, iż świątynia powstała już w roku 1183, w czasie rządów piastowskiego księcia Bolesława I Wysokiego.
Po ukształtowaniu się miasta w pierwszej połowie XIII w. kościół został rozbudowany i przejął funkcję duszpasterską. Dokumenty z 1272 r. potwierdzają istnienie w Żaganiu archidiakonatu, oraz fakt, iż w 1284 r. książę głogowski Przemko sprowadził z Nowogrodu Kanoników Regularnych św. Augustyna. Otrzymują oni od księcia patronat nad kościołem parafialnym. W tym samym roku w mieście osiedlają się franciszkanie. Brat Przemka, Konrad w 1299 r. przekazał zakonnikom zamek na tymczasową siedzibę klasztoru. W rezultacie zamek ten w XIV w. został rozbudowany, tworząc gotycki kompleks budowli klasztornych.
Powinnością klasztoru wobec miejscowej ludności było świadczenie posług liturgicznych, niemniej przez 526 lat zakonnicy działali także z pożytkiem dla rozwoju gospodarki, kultury i cywilizacji regionu. Konwent położył wielkie zasługi w realizacji książęcego programu zasiedlenia nadbobrzańskiej przesieki, założył kilka wsi, a inne, które kupił, odpowiednio zagospodarował, tak że jeszcze w XVIII wieku gospodarstwa klasztorne górowały nad innymi wydajnością plonów. Wiadomo również, że zakonnicy utrzymywali w Żaganiu szpital św. Ducha. Nie brakowało też wkładu intelektualnego, bowiem w klasztorze prowadzono obserwacje astronomiczne, zgromadzono wspaniały księgozbiór, funkcjonowało skryptorium, w XVIII wieku prowadzono prace nad reformą edukacji na Dolnym Śląsku, a także zamontowano pierwszy w Europie piorunochron na kościelnej wieży. Przed rokiem 1300 istniała prowadzona przez klasztor szkoła elementarna, obok niej funkcjonowała szkoła nowicjatu, a pod koniec XIV wieku prowadzone było studium teologiczne na poziomie bliskim uniwersyteckiemu. Klasztor był swego rodzaju mecenasem sztuki, oddziaływał na wiernych nie tylko w drodze ożywionej działalności kaznodziejskiej, ale także poprzez malarstwo, rzeźbę czy muzykę, w kościele urządzano często przedstawienia. Mistrz zwany z Gościeszowic tworzył tam na przełomie XV i XVI wieku. Jego warsztat znajdował się w Żaganiu, gdzie wykonywano wszystkie nastawy ołtarzowe składające sie z rzeźbionych części środkowych i skrzydeł malowanych i rzeźbionych. Dzieła Mistrza można spotkać licznie na terenie w Wielkopolski, Dolnego Śląska i po okolice Drezna.
Problemy natury religijnej przyniósł wiek XVI, kiedy w 1522 roku opatem został Paweł II Lemberg, który pod wpływem nauk Lutra nie zniósł co prawda reguły zakonnej, niemniej wprowadził w klasztorze obrządek protestancki, nakazując usunięcie wszystkich przedmiotów kultu Matki Bożej, nakłaniał zakonników do opuszczenia klasztoru, a chętnych zaopatrywał w pieniądze i inne wartościowe przedmioty. Reformy były przyjmowane z oporem i w wyniku sprzeciwu większości zgromadzenia Paweł został pozbawiony godności opata, niemniej ziarnko reformacji wykiełkowało wśród ludu. W 1539 roku protestanci zajęli siłą kościół i zamurowali wszystkie drzwi od strony klasztoru, zamykając zakonnikom wstęp do świątyni; sytuację unormowano dwa lata później. Odchodząc zabrali z sobą przebogate gotyckie wyposażenie, m.in 12 ołtarzy, figury i obrazy. Z trzech klasztorów kanoników regularnych, które istniały w średniowieczu na Dolnym Śląsku, czasy reformacji przetrwał tylko żagański i funkcjonował do pruskiej sekularyzacji w 1810 roku.
W latach 1740-58 wzniesiony został nowy konwikt klasztorny i szkoła nowicjatu. Spokój panował aż do wojny trzydziestoletniej, kiedy to przez Żagań przewinęły się wojska obu walczących stron, grabiąc i nakładając kontrybucje na mieszczan i klasztor. W 1810 r., z rozkazu rządu pruskiego nastąpiła kasata klasztoru. Odtąd kościół i parafię katolicką przejęli niemieccy księża diecezjalni i posługę tę pełnili do roku 1945. W tymże roku kościół uszkodzony wskutek działań wojennych przejęła nowa administracja kościelna Dolnego Śląska. W roku 1972 nastąpiła stabilizacja administracji kościelnej na Ziemiach Odzyskanych i Żagań przeszedł pod administrację diecezji gorzowskiej.
Zespół klasztorno kościelny po Kanonikach Regularnych w Żaganiu jest historyczno-architektonicznym pomnikiem opactwa istniejącego tutaj 526 lat (1284-1810), które odegrało bardzo ważną rolę w rozwoju nie tylko miasta i regionu, lecz także całego Śląska, tak w wymiarze materialnym, jak i duchowym. Przede wszystkim jest cennym zabytkiem architektury, wyposażonym w nieprzeciętnej wartości dzieł sztuki – rzeźby, malarstwa i rzemiosła artystycznego. Kompleks składa się z kościoła, dawnego klasztoru, konwiktu (rodzaj internatu) i spichlerza.
W drugiej połowie XIV w. zakonnicy wznieśli trzynawową bazylikę. Po pożarach w latach 1472 i 1486 kościół odbudowano w konstrukcji halowej. Zewnętrzna architektura mimo wielu przebudów zachowała charakter gotycki, natomiast loggia jest renesansowa. W kościele bardzo pięknie prezentują się stalle z 1695 r. oraz XVI wieczny ołtarz Św. Trójcy. Wnętrze kościoła to prawdziwe muzeum sztuki sakralnej. Wyposażenie niemal w całości pochodzi z okresu baroku. Ołtarz główny został uzupełniony rzeźbami Ojców Kościoła. Z 12 barokowych ołtarzy bocznych większość powstała w XVII wieku, a niektóre około 1730 roku. W ołtarzu Chrystusa w Ogrójcu (około 1680 roku) znajduje się obraz znakomitego malarza Michała Willmana. Ozdobą prezbiterium są barokowe stalle ozdobione 18 obrazami na zapleckach i tyluż figurami biskupów. Barokowe są też dębowe ławy i konfesjonały. Wspaniała jest także galeria dużych obrazów Drogi Krzyżowej. Z roku 1735 pochodzi bogato rzeźbiony prospekt organowy oraz wiele innych dzieł sakralnych. W świątyni znajduje się także gotycki sarkofag księcia głogowsko-żagańskiego Henryka IV. Na uwagę również zasługuje ekspozycja muzealna ulokowana na emporze nad zakrystią, gdzie znalazły się relikwiarze i misternie tkane szaty liturgiczne, ogromne dębowe szafy bieliźniane z malowanymi scenami rodzajowymi. Są też ręcznie pisane kroniki opactwa z XVII w. i kielichy mszalne sprzed kilku set lat. W późnobarokowym budynku dawnego konwiktu, który od północy i zachodu zamyka dziedziniec klasztorny, działa obecnie Dom Turysty PTTK. Na 56-metrowej wieży kościoła opat Jan Felbiger w 1769 r. zainstalował pierwszy na Śląsku piorunochron.
Dziełem samym sobie jest biblioteka klasztorna ze stylowym wystrojem i wyposażeniem. Z dziejami zespołu związani są wybitni twórcy śląskiego baroku, m.in. Karol Martin Frantz, Johann Urbański, Michael Willmann i Jerzy Gregor Neunhertza. Architektoniczny zespół poklasztorny jest zabytkiem wysokiej klasy o randze ponadregionalnej. Oprócz architektury decydujące jest wyposażenie świątyni i biblioteki w wybitne dzieła sztuki. Niezależnie od wyposażenia zabytkową perełką jest wnętrze świątyni, znakomite w kompozycji przestrzennej, łączącej mistrzowsko gotycką architekturę z barokowym wyposażeniem sztukatorsko-malarskim. To świetne rozwiązanie artystyczne jest dziełem architekta Karola Marcina Frantza i rzeźbiarza Johanna Urbańskiego.

Zagan_02.jpg
Zagan_34.jpg
Zagan_09.jpg
Zagan_01.jpg
Zagan_18.jpg
Zagan_20.jpg
Zagan_08.jpg
Zagan_26.jpg
Zagan_17.jpg
Zagan_39.jpg
Zagan_45.jpg
Zagan_06.jpg
Zagan_rzezby_3.jpg Zagan_rzezby_7.jpg
Zagan_rzezby_9.jpg
Zagan_07.jpg Zagan_23.jpg Zagan_24.jpg
Zagan_12.jpg
Zagan_41.jpg
Zagan_11.jpg
Zagan_10.jpg
Zagan_30.jpg
Zagan_29.jpg
Zagan_13.jpg Zagan_27.jpg
Zagan_22.jpg
Zagan_28.jpg
Zagan_37.jpg
Zagan_14.jpg
Zagan_klasztor_2.jpg
Zagan_stele_1.jpg
Zagan_stele_2.jpg
Zagan_32.jpg
Zagan_33.jpg
Zagan_38.jpg
Zagan_klasztor_biblioteka.jpg
Zagan_35.jpg
Zagan_43.jpg
Zagan_44.jpg
Zagan_42.jpg